GENEZA FESTIWALU „AFRYKA”

Autorka tekstu: Alina Nadolna
Konsultacja: Krzysztof Paśniewski

Organizację corocznego koncertu muzycznego ,,Africa Is Hungry” zapoczątkowało Toruńskie Stowarzyszenie Muzyczne. Liderem w działalności muzycznej stowarzyszenia był Krzysztof Paśniewski. Dzięki niemu inicjatywa organizacji koncertu przetrwała po to, aby przerodzić się w dwudniowy festiwal muzyczny będący jedną z wielu kulturalnych ,,wizytówek” Torunia. Początkowo nie było to wydarzenie większej rangi. W tej chwili ,,Afryka” jest dwudniowym festiwalem, na który przybywają całe rzesze młodych ludzi z całej Polski. Przez cały okres pozostała imprezą charytatywną, co może dodawać jej szczególnego znaczenia. Dlatego warto przedstawić nieco szerszą historię tego koncertu. Poniższy tekst przedstawia genezę powstania koncertu i krótkie opisy każdego z nich.

W dniu 28 listopada w Sądzie Wojewódzkim w Toruniu w I Wydziale Cywilnym w Sekcji Rejestrowej zarejestrowano Toruńskie Stowarzyszenie Muzyczne pod numerem St. ,,A"”59. W tym czasie przy II Liceum Ogólnokształcącym w Toruniu działał muzyczny zespół reggae pod nazwą ADONAI, który tworzyli m.in. dwaj członkowie TSM-u: Jarosław Krajniewski i Krzysztof Paśniewski wraz z Robertem Jaworskim, współpracującym wówczas z katolickim charytatywnym stowarzyszeniem ,,MAITRI”, utrzymującym kontakty z krajami Trzeciego Świata. Głównym inspiratorem pomysłu pomocy dla głodujących dzieci w Afryce był właśnie Robert Jaworski, który zwrócił się z prośbą do kolegów z ADONAI, członków TSM, o zorganizowanie jakieś zbiórki pieniędzy czy pomocy na rzecz tych dzieci.

Z kolei sama prośba Roberta Jaworskiego spowodowana była listem misjonarki Karoliny Bachalskiej z misji w Tanzanii z dnia 25.09.1990 roku. Misjonarka opisuje w nim trudną sytuację dzieci, którymi się opiekuje i które umierają na rękach z niedożywienia. Prosi w nim o pomoc: ,,Może Ty lub ktoś z Twoich znajomych ma rodzinę za granicą, poproś ich o pomoc, ja jestem gotowa podziękować każdemu ofiarodawcy imiennie. Bardzo proszę o mleko o odżywki o żywność różnego rodzaju, może być mąka, mogą być puszki z żywnością, cukier[...] antybiotyki różnego rodzaju, leki przeciwbólowe, o bandaże, plastry, strzykawki[...] Robercie będziesz mógł mi coś zorganizować dla tych ludzi[...].

W ten sposób narodziła się idea koncertu, z którego dochód całkowity miał być przeznaczany na dożywienie dzieci w Afryce. Z tego też powodu koncert ten został nazwany ,,Africa Is Hungry”, co oznacza ,,Afryka jest głodna”. W zamyśle organizatorów miał to być koncert, który pomieściłby większe grono uczestników, dlatego też na miejsce jego organizowania wybrano Klub studencki ,,Od Nowa”. Rozpoczęto również akcję informacyjną o planowanym koncercie: próbowano dotrzeć do jak największej grupy ludzi poprzez skromne plakaty, ulotki informacyjne, na których to organizatorzy przedstawiali sytuację dzieci w Tanzanii i podkreślali charytatywny charakter koncertu, w którym uczestnictwo każdej osoby jest pomocą dla głodujących dzieci w Nachingweii. Z racji takiego charakteru koncertu, zespoły tam występujące swoje honoraria przekazywały na ten cel.

Organizatorzy uznali, że skoro koncert dotyczy problematyki kontynentu afrykańskiego, to dominującym stylem muzycznym, które miały reprezentować zespoły muzyczne, powinna być muzyka reggae – muzyka ,,Czarnego Lądu”. W przeciągu całego dziesięciolecia przez scenę afrykańską, przeciągnęły się zespoły, reprezentujące różne style muzyczne: blues, folk, punk, ska, rock, dominującym jednak wobec wyżej wymienionych pozostało reggae.

Pierwszy koncert ,,Africa Is Hungry” odbył się 16 marca 1991 roku. Podczas koncertu wystąpiły kapele z całej Polski: m.in.. Stage of Unity z Wrocławia, Na Zdrowie z Warszawy, R.A.S. z Poznania, Róże dla Kasandry z Brodnicy, Sun z Brodnicy, The Rebels z Białegostoku.4 Opłata za wstęp wynosiła 20 000 zł.

Efektem całonocnej imprezy było zgromadzenie kwoty w wysokości 3.646.200 zł. Do tej kwoty doszło jeszcze 500 tysięcy złotych zebranych przez pracowników Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Łączną kwotę - 4.146.200 zł, Toruńskie Stowarzyszenie Muzyczne przekazało Ruchowi Solidarność z Ubogimi Trzeciego Świata ,,MAITRI”.

Jak zostały spożytkowane pieniądze? Na podstawie rachunku wystawionego przez Sklep ,,Społem” PPS Toruń Sklep nr 31 dla Ruchu Solidarność z Ubogimi Trzeciego Świata ,,MAITRI” z dnia 18 czerwca 1991 roku, dowiadujemy się, że część pieniędzy w kwocie 225.000 została przeznaczona na zakup 20 paczek mleka w proszku7, które zostały wysłane do Nachingweii w Tanzanii do s. Karoliny Bachalskiej.
Pozostała kwota 192.400 zł, wydana została 9 lipca 1991 roku na 24 mleka w proszku i wysłana do s. Karoliny Bachalskiej i misję Lawrenca Davida Msuy. Dodać należy, iż nie były to przesyłki jednorazowe – dzielono mleko na kilogramy i w małych paczkach przesyłano do Afryki.
W zamyśle członków Stowarzyszenia TSM, ,,Africa Is Hungry” miała być jednorazową imprezą. Możliwość dalszego organizowania jej w klubie Od Nowa i przychylność ze strony kierownika klubu Mirosława Męczekalskiego, udany finał zbiorki pieniędzy, zachęciły pomysłodawców do zorganizowania drugiej edycji koncertu. Odbył się on już nie w marcu a w styczniu 1992 roku, co stało się tradycją i od tej pory wszystkie koncerty ,,Africa Is Hungry” będą odbywały się w tym miesiącu. Decyzja o przeniesieniu koncertu na miesiąc styczeń wynikała z tego, iż na 6 stycznia przypada Misyjny Dzień Dziecka.

Po raz kolejny zbiórka pieniędzy miała być przeznaczona na misję w Tanzanii, którą opiekowała się s. Karolina Bachalska. Nazwa koncertu pozostała nie zmieniona - zmienił się natomiast dopisek na: II koncert reggae – blues. Świadczy to o zmianie oprawy muzycznej koncertu - zrezygnowano z uczestnictwa zespołów folkowych. Ponad to na plakatach i ulotkach pojawiły się informacje o kwocie zebranej podczas poprzedniej edycji oraz w jaki sposób zostały wydane. Organizatorzy podali również numer konta bankowego, na który można było przelać ewentualną pomoc. Wstęp tym razem kosztował 35.000 zł. Na koncercie zagrać miały: Koskoosh z Płocka, THC Habakuk z Częstochowy, Selalainkatha z Gorzowa Wielkopolskiego, Salem z Grudziądza, Natanael z Częstochowy, Sun z Brodnicy, Tortilla Flat i Drinker’s Blues z Torunia.
Dowodem na to, że ma sens organizowanie pomocy dla głodujących dzieci w Afryce był list s. Karoliny Bachalskiej, w którym podziękowała organizatorom za pomoc, uświadamiając ogromną wagę tej akcji: [...] serdecznie dziękuję za zorganizowanie koncertów na ten cel w 1991 i 1992 roku. Mleko przesłane w paczkach okazało się zbawienne dla dzieci. Dzięki waszemu mleku zaistniały po raz pierwszy w dziejach tamtych afrykańskich ludzi sytuacje, że Matka zmarła a dziecko żyje. Dotychczas było to w ten sposób, że dziecko umierało razem z matką, ponieważ nie miało co jeść [...]

Nie wolno zapominać, iż ,,Africa Is Hungry” był koncertem muzycznym i o jego powodzeniu decydowały zaproszone przez organizatorów zespoły. I choć większość zespołów prezentowało styl reggae, nie zabrakło kapel bluesowych, rockowych, punkowych. Tak spore zróżnicowanie stylów muzycznych na koncercie miało pozwolić na przyciągnięcie do klubu jak największej liczby ludzi.

Dlatego też kolejna edycja koncertu miała już szerszą oprawę. Oprócz dużych trójkolorowych plakatów, biuletynu koncertowego, zwiększyła się ilość instytucji i firm, które udzieliły pomocy w organizowaniu koncertu: min.

Agencja promocyjno – reklamowa „Nova”, Wojewódzki Dom Kultury, Miejski Zakład Komunikacji, firma „Nitech” i Poligrafia „Armond”. Koncert odbył się 9 stycznia 1993 roku, pod nazwą ,,Africa Is Hungry” Całonocny koncert: Reggae – Czad Party. Tym razem dochód z imprezy miał być przeznaczony dla głodujących dzieci w Ruandzie; po raz pierwszy na plakacie pojawiła się informacja o przeznaczeniu części dochodu na głodujące dzieci w Toruniu.11 Organizatorzy postanowili też zmienić charakter imprezy pod względem muzycznym. W dalszym ciągu dominującym stylem muzycznym miało pozostać reggae, tym razem jednak organizatorzy postanowili zaprosić do udziału zespoły grające muzykę hard core, punk, rock. Na koncercie miały zagrać: Ahimsa z Warszawy, Alians z Piły, Hooded Man z Torunia, Selalainkatha z Gorzowa Wielkopolskiego, The Rebels z Białegostoku, Transformers i Up&Up z Torunia, T.H.C. Habakuk z Częstochowy, Syjon z Jarocina oraz Izrael z Warszawy.12

Wydany z okazji koncertu biuletyn był cennym źródłem przekazu i informacji o problemie głodu w Afryce. Opublikowano w nim listy sióstr nadesłane z misji mówiące o bardzo dramatycznej sytuacji, w których żyją dzieci afrykańskie. Pomoc nadsyłana z Torunia była tylko przysłowiową kroplą w morzu potrzeb, ważny był jednak humanitarny przekaz płynący z idei koncertu, zmuszający do refleksji na temat chęci pomocy innym ludziom. Z biuletynu także dowiadujemy się o tragicznej sytuacji mieszkańców Ruandy. Wstrząsający list nadesłany przez s. Lucynę Dziedzic i ks. Stanisława Orlikowskiego uzasadnia w pełni potrzebę pomocy dla tamtejszych misji.

Przełomowym momentem dla rangi i prestiżu koncertu jako wydarzenia kulturalno – muzycznego była czwarta edycja ,,Africa Is Hungry”, która odbyła się 15 stycznia 1994 roku. Zaproszone zostały na koncert zespoły – legendy nurtu ,,reggaowego” w Polsce, a także po raz pierwszy zespoły z zagranicy. Zagrały min. Alians z Piły, Clear Waters z Berlina, Dread Lion z Krakowa, Hypnotix z Pragi, Bakszysz z Kluczborka, Izrael z Warszawy, Rebelion z Brodnicy, Świat Czarownic z Piły. Ponadto w przerwach koncertu grał Joint Venture Soud System.
Tym razem pomoc miała być skierowana do misji w Burundii. O trudnej sytuacji w tym kraju uczestnicy koncertu mogli dowiedzieć się z biuletynu koncertowego. Tam też zostały zawarte informacje o dochodzie z ubiegłorocznej ,,Afryki”, fragmenty listów sióstr misjonarek, informacje o zespołach oraz informacje dla uczestników koncertu: rozkład pociągów ze stacji Toruń Główny, mapka Torunia z wyjaśnieniem dojazdu do klubu Od Nowa. Warto w tym miejscu zauważyć, że na koncert przybywali ludzie z całej Polski, m.in. z Bydgoszczy, Białegostoku, Gniezna, Gdańska, Łodzi, Olsztyna, Warszawy, Wrocławia, w związku z tym informacje jak poruszać się po Toruniu były jak najbardziej wskazane. Przy okazji tej edycji, organizację koncertu oprócz ubiegłorocznych sponsorów, wspomógł Urząd Miejski oraz Przemysł Wyrobów Poligraficznych Wiesława Fołtyna.
Zainteresowanie festiwalem wzrosło właśnie po czwartej edycji ,,Africa Is Hungry”. Organizatorom udało się podczas jednej nocy zgromadzić znamienite polskie i zagraniczne zespoły. Dało to swój efekt w liczbie uczestników imprezy. Poprawę frekwencji widać w łącznym dochodzie z koncertu, czyli 23.804.450 zł. Zważywszy na to, iż ubiegłoroczna zbiórka zamknęła się sumą 13.970.560 zł, była to imponująca kwota, świadcząca o wzroście zainteresowania koncertem. Ponadto impreza ta weszła już na stałe w kalendarz imprez muzycznych w Toruniu, promując miasto i Klub studencki ,,Od Nowa”, zyskując uznanie władz miasta i uniwersytetu.

Piąta edycja koncertu poświęcona została problemowi konfliktu zbrojnego trwającego od 1990 roku między dwoma plemionami Tutsi i Hutu w Burundii. Odbyła się 14 stycznia 1995 roku pod tą samą nazwą co w roku ubiegłym. Swój występ zapowiadali: RAS z Poznania, Houk z Warszawy, Izrael z Warszawy, Będzie Dobrze z Ząbkowic Śląskich, Stage of Unity z Warszawy, T.H.C. Habakuk z Częstochowy. Wstęp tym razem kosztował 120.000 zł (12 zł). Wzrastająca cena biletów (w ubiegłym roku 70.000) wynikała z kosztów organizacji koncertu. Mimo iż koncert był charytatywny i zespoły zrzekały się honorariów, na ceny biletów miały wpływ m.in. zwroty kosztów podroży dla zespołów, opłaty za pracę ochrony, akustyków, jedzenie, noclegi, wynajem sprzętu. Tak duży wzrost ceny spowodowany był sytuacją, jaka zdarzyła się na poprzedniej edycji koncertu. Niska cena biletu spowodowała wówczas, iż na zewnątrz klubu pozostało ok. 200 osób., mimo iż na koncercie było już ponad 1000 uczestników! Należało więc podwyższyć ceny biletów, aby nie powtórzyła się podobna sytuacja. Impreza trwająca blisko 9 godzin, zgromadziła kilkusetosobową publiczność. Aby uniknąć przepychanek czy bójek, organizatorzy wzmocnili w klubie ochronę, dzięki czemu cała impreza przebiegła w spokoju i bez żadnych zakłóceń.

Po przełomowej edycji w 1994 roku, koncert nabrał dużego rozmachu; ważną więc sprawą z punktu widzenia organizacji i bezpieczeństwa, była sprawa lokalu i czasu trwania imprezy. Klub Od Nowa jest w stanie pomieścić ok. 1000 osób. Niejednokrotnie koncert ,,Africa Is Hungry” gromadził grono uczestników przekraczające tę liczbę. Ponadto koncert był swoistym maratonem muzycznym trwającym po 10-12 godzin. Sprawa swobodnego poruszania się po klubie jak i czasu trwania imprezy, stała się więc kwestią do rozwiązania. Pojawiły się w związku z tym pomysły pozwalające rozwiązać te problemy m.in. zamiast jednonocnego koncertu – dwa dni lub zorganizowanie letniej edycji na świeżym powietrzu.18
Piąta edycja koncertu uwidoczniła nową koncepcję muzyczną ,,Afryki”, przez występ min. zespołu Houk. Koncepcja zakładała zmianę oprawy muzycznej koncertu na zespoły, które w swoim przekazie odwołują się do wartości chrześcijańskich. Nowy kierunek i rezygnacja z zespołów prezentującym styl hc/punk, spowodowany więc był zmianą orientacji światopoglądowych na nurt chrześcijański organizatorów imprezy.19 Potwierdzenie nowych orientacji znajdujemy w biuletynie koncertowym ,,Africa Is Hungry” nr 6: ,,wielu z was zapewne zauważyło, że stopniowo nasz koncert przejawia coraz bardziej chrystianizacyjne nastawienie. Jest to naturalną konsekwencją zainteresowań i rozwoju duchowego organizatorów. Stąd też staramy się zapraszać takie zespoły, którym wiara i Bóg nie są obce[...]. W związku z tym na koncercie mieli zagrać m.in. Houk z Warszawy, Natura z Lublina, Robert Brylewski z Warszawy, G’Rassta z Rzeszowa, The Rebels z Białegostoku, Dread Lion z Krakowa, Rocka’s Delight z Gdyni, Transformers z Torunia, Flapjack z Poznania, Armia z Poznania i Warszawy.
Szósta edycja koncertu odbyła się 13 stycznia 1996 roku. Bilet wstępu kosztował 15 zł. Tym razem dochód z imprezy miał zostać przeznaczony na dożywianie dzieci w Burundii. List s. Lucyny Karmelitanki Dzieciątka Jezus z 20 listopada 1995 roku, przedstawia tragiczną sytuację dzieci dotkniętych skutkami wojny.

Warty odnotowania jest fakt, iż nad szóstą edycją koncertu objął w honorowy patronat Prorektor ds. Studentów UMK prof. dr hab. Czesław Łapicz.22 Na koncert przybyła grupa ponad 800 fanów reggae. Zainteresowanych było jednak o wiele więcej; na zewnątrz Klubu ,,Od Nowa” pozostała grupa 150 – 200 osób, dla których zabrakło biletów.23 Przykrą niespodzianką okazał się fakt, iż na koncert nie dotarły zapowiadane zespoły. Zabrakło Roberta Brylewskiego, zespołów Houk, Będzie Dobrze i The Rebels. Nie popsuło to jednak dobrej zabawy. Świadczy o tym wypowiedź kierownika Klubu Mirosława Męczekalskiego: ,,Takiej atmosfery nie ma na żadnym koncercie. Wytwarza się dziwna wspólnota i to jest najważniejsze w tej imprezie”.

Kolejny koncert z cyklu ,,Africa Is Hungry” odbył się 18 stycznia 1997 roku. Wstęp kosztował 18 zł i dochód miał w zamyśle organizatorów być przekazany na: dzieci z Bujumbury - stolicy Burundii, uchodźców z obozów Burundii i Rwandzie oraz na dożywianie dzieci z Torunia. Swój występ zapowiadały: Armia z Warszawy, Będzie Dobrze z Ząbkowic Śląskich, Dread Lion z Krakowa, Homecoming z Koła, Houk z Warszawy, Jafia Namuel z Piły, Rebelion z Brodnicy, Robert Brylewski ze Światem Czarownic z Warszawy i Piły oraz T.H.C. Habakuk z Częstochowy.

Pomocy w organizowaniu koncertu udzielili: Pełnomocnik d/s Studentów UMK, Prezydent miasta Torunia oraz Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury, Agencja reklamowa „Nova”, Miejski Zakład Komunikacji, Polski Czerwony Krzyż, Poligrafia ,,Armond”, audycja ,,Muzyka dla deszczowych psów” z Radia Toruń, Agencja reklamy ,,Gall” i Muzeum Etnograficzne.

Ósma edycja ,,Africa Is Hungry’’ była ostatnim koncertem, który organizował Krzysztof Paśniewski pod szyldem Toruńskiego Stowarzyszenia Muzycznego. Dlatego też podczas koncertu w Galerii 011 w ,,Od Nowie” została zorganizowana wystawa pt.: ,,Africa Is Hungry 1991 – 1997”. Pokazano szerszej publiczności zdjęcia, listy, plakaty, biuletyny koncertowe zgromadzone przez te lata. Imprezie patronował Prorektor UMK prof. Wojciech Popławski.27 Na koncercie, który odbył się w dniu 17 stycznia 1998 roku zagrali: Kreuzburg z Kluczborka, Nowa Natura z Gostynina, Yo z Kędzierzyna Koźle, Dobra Siła z Węgorzowa, Bambi z Żuromina, Nowe Jeruzalem z Ząbkowic Śląskich, Rebelion z Brodnicy, 2Tm 2,3 – wykonawcy z całej Polski, Maleo z Warszawy, RAS z Poznania.

Ósma edycja ,,Africa Is Hungry” odbiła się szerokim echem w prasie lokalnej. Świadczy to o znaczeniu tej imprezy w życiu kulturalnym miasta i traktowana jest jako ważne wydarzenie muzyczne.

Po siedmiu latach organizowania imprezy, ,,Africa” ze skromnego koncertu organizowanego bez specjalnej reklamy, dużych funduszy i znanych muzyków, stała się znaczącym wydarzeniem muzycznym cieszącym się dużym zainteresowaniem publiczności i skupiającym corocznie wiodących wykonawców muzyki reggae w Polsce. Wzrost zainteresowania koncertem szedł w parze ze wzrostem popularności muzyki reggae wśród polskiej publiczności, jak i ze wzrostem poziomu muzycznego prezentowanego przez muzyków. Dlatego gdy w 1998 roku Krzysztof Paśniewski podjął decyzję o zaprzestaniu dalszego organizowania koncertu, pragnął zachować jego kontynuację, oddając prawo do organizowania ,,Afryki” wybranym przez siebie osobom: Robertowi Dąbrowskiemu, Krzysztofowi Lange, Arkadiuszowi Tylzie, Jackowi Zawrotowi, którzy byli członkami Toruńskiego Stowarzyszenia Praw Człowieka. Według wstępnych ustaleń pomiędzy stronami nazwa koncertu miała zostać zmieniona na ,,Africa needs your help” (,,Afryka potrzebuje twojej pomocy”); zmieniły się jednak one i od 1999 roku koncert zaczął nosić nazwę po prostu ,,Afryka” - Festiwal reggae. Charytatywny cel jak i dotychczasowa numeracja miała pozostać niezmieniona.30 Ostatecznie nowi organizatorzy powołali Komitet Organizacyjny „Afryka”, a następnie założyli nowe stowarzyszenie pod nazwą ,,Stowarzyszenie Toruńska Grupa Inicjatywna Nowe Społeczeństwo”, pod szyldem której organizowana jest obecnie ,,Afryka”.